Адилеттүүлүк

    Ислам дини дос болсун душман болсун жакын тууган же бөтөн адам болсун баарына адилеттүү болууга буюрат.

قال تعالى: }إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى{   {النحل: 90}

 Алла Таала айтты: «Албетте, Алла Таала адилеттүүлүккө, жакшылыкка жана тууган-уруктарга кайрымдуулук кылууга буюрат»                         (Нахл: 90)

Алла Таала бардык иштерде адилеттүү болууга буюрган.

Өзгөчө төмөнкүлөрдө:

1.  Өкүм чыгаруудагы адилеттүүлүк.

قال تعالى: }إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ{   {النساء: 58}

Алла Таала айтты: «Албетте, Алла Таала силерди аманаттарды өз ээлерине тапшырууга жана адамдар  арасында өкүм калганыңарда адилет  өкүм кылууга буюрат».                                                                                                (Ниса: 58)

قال تعالى: }يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا {   {النساء: 135}

Алла Таала айтты: «Оо,ыйман келтирген пенделер! Адилеттүүлүктү бекем кармоочу жана өзүңөрдүн, ата-энеңердин, тууган-уругуңардын зыянына болсо да (жана) ал бай же кембагал болсо да Алла Таала үчүн туура күбөлүккө өтүүчү болгула».                                                                                          (Ниса: 135)

2.  Таразадагы адилеттүүлүк. Мусулман адам сатып алганда толугу менен алып, сатканда башкалардын акысын кемитип, таразадан алдабайт.

قال تعالى: }وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ{  {المطففين: 1-3}

Алла Таала айтты: «Таразадан алдагандарга азап болсун! Алар адамдардан (бир нерсени) өлчөтүп (же тартырып) алган кезде толтуруп алышат. Башкларга өлчөп же тартып бергенде кемитип беришет».     (Мутаффифиин: 1-3)

3.  Аялдардын ортосундагы адилеттүүлүк.

Мусулман адам көп аялдуу[1] болсо, алардын ортосунда каржылоо, багуу жана түнөө ж.б.у.с. нерселерде адилеттүү болот. Адилеттүү боло албай калуудан корксо, анда бир эле аял менен чектелсин.

قال تعالى: } فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً  {   (النساء: 3)

Алла Таала айтты: «Эми эгер (алардын арасында) адилеттүүлүк кыла албастыктан корксоңор, анда бир эле аялга (үйлөнгүлө)».                            (Ниса: 3)

4.  Балдардын ортосундагы адилеттүүлүк.

Мусулман адам балдарынын ортосунда адилеттүү болот. Жадагалса өбүү, сылоо, эркелетүү, белек берүү ж.б.у.с. нерселердин баарында адилеттүү болот. Анткени, бирөөсүн башкаларынан артык көрүү алардын бирин-бири жаман көрүүсүнө жана ортолорунда душмандык пайда болуусуна себеп болот.

 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: «فَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْدِلُوا بَيْنَ أَوْلَادِكُمْ» {رواه البخاري: 2587 ومسلم: 1623}

Алланын элчиси (ага Алланын салават-саламдары болсун) айтты: «Алладан корккула! Балдарыңардын ортосунда адилеттүү болгула».                                                                                                                                    Бухарий: 2587. Муслим: 1623)          

5.  Бардык адамдар менен болгон адилеттүүлүк.

    Мусулман адам бардык адамдар менен адилеттүү болууга буюрулган. Алар мусулман болсун же каапыр болсун айырмасы жок.

قال تعالى: }وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآَنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ{   {المائدة: 8}

Алла Таала айтты: «Бир коомду жаман көрүүңөр, аларга адилетсиздик кылууга силерди мажбурлап койбосун! Адилеттик  кылгыла! Ошол такыбалыкка жакыныраак. Алла Тааладан корккула! Албетте, Алла Таала силердин (кылып жаткан) ишиңерден Кабардар»[2]                                   (Маида: 8)

Алла Таала адамдардын акысын кемитип калуудан кайтарып мындай деген:

 قال تعالى: }وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ {   {الشعراء: 183}

Алла Таала айтты: «Адамдардын нерселерин (акыларын) кемитпегиле! Жана жер бетинде бузукулук кылбагыла»!                                                                  (Шуара: 183)

    Жер бетине адилеттүүлүктүн орноосуна тескери таасирин тийгизген паракорлук, бурмалоо жана кошоматчылык сыяктуу нерселерди Ислам дини арам кылган.


[1] Шариятта бирден төрткө чейин уруксат берилет.

[2] Ислам адилет маселесинде тууган-урук, тааныш-билиш, мусулман-каапыр деп ажыратпайт. Күбөлүккө өтүүчү мусулман эгер чындык душман же каапыр тарапта болсо да Алла Таала үчүн туура күбөлүк берет. Себеби ал Алла Таала бардык иштерден кабардар экенине ыйман келтирген.

Бул жакты да көргүлө

Көрө албастык

Көрө албастык бул башкаларга берилген нээмат (жакшылык) тын кетүүсүн (жок болуусун) каалоо. Ал мусулман адамга …